Net-billing fotowoltaika to system rozliczeń, który od kwietnia 2022 roku obowiązuje wszystkich nowych prosumentów w Polsce. Zastąpił on korzystniejszy net-metering, budząc początkowo wiele obaw co do opłacalności inwestycji w panele słoneczne. Jednak przy odpowiednim podejściu i optymalizacji zużycia, fotowoltaika w modelu net-billing nadal pozostaje atrakcyjną inwestycją.
Jak działa net-billing?
W systemie net-billing energia wprowadzana do sieci i energia pobierana są rozliczane oddzielnie, według różnych stawek. Nadwyżki produkcji z instalacji fotowoltaicznej są sprzedawane po cenie rynkowej (RCEm – Rynkowa Cena Energii miesięczna), natomiast za energię pobraną z sieci prosument płaci pełną cenę detaliczną, obejmującą nie tylko samą energię, ale także opłaty dystrybucyjne i inne składniki.
Wartość energii wprowadzonej do sieci jest zapisywana na specjalnym koncie prosumenta, zwanym depozytem prosumenckim. Środki zgromadzone na tym koncie mogą być wykorzystane do pokrycia kosztów energii pobranej z sieci w ciągu 12 miesięcy od daty ich naliczenia. Po upływie tego terminu niewykorzystane środki przepadają.
Różnica między cenami sprzedaży a zakupu
Kluczowym wyzwaniem w systemie net-billing jest znacząca różnica między ceną, po której sprzedajemy nadwyżki, a ceną zakupu energii. W 2025 roku średnia cena RCEm oscyluje wokół 0,35-0,50 zł za kWh, podczas gdy pełna cena energii dla odbiorców indywidualnych wynosi około 0,85-1,05 zł za kWh (w zależności od taryfy i dostawcy).
Ta asymetria sprawia, że każda kilowatogodzina zużyta bezpośrednio z instalacji w momencie produkcji jest warta dwukrotnie więcej niż energia wprowadzona do sieci i później pobrana. Dlatego kluczem do sukcesu w net-billingu jest maksymalizacja autokonsumpcji.
Strategie zwiększania autokonsumpcji
Pierwszą i najważniejszą strategią jest przesunięcie zużycia energii na godziny szczytu produkcji fotowoltaicznej, czyli na okres od 10:00 do 16:00. W praktyce oznacza to programowanie energochłonnych urządzeń tak, aby pracowały w ciągu dnia. Pralka, zmywarka, bojler elektryczny – wszystkie te urządzenia mogą być uruchamiane automatycznie w godzinach najwyższej produkcji.
Nowoczesne urządzenia AGD oferują funkcje opóźnionego startu, które ułatwiają takie planowanie. Jeszcze lepszym rozwiązaniem są systemy inteligentnego domu, które automatycznie sterują urządzeniami w oparciu o bieżącą produkcję fotowoltaiczną. Takie systemy mogą włączać bojler do grzania wody, gdy instalacja produkuje nadwyżki, i wyłączać go, gdy produkcja spada.
Rola magazynu energii
Magazyn energii to najbardziej efektywne narzędzie do zwiększania autokonsumpcji. Pozwala on na zgromadzenie nadwyżek produkcji dziennej i wykorzystanie ich wieczorem oraz w nocy, gdy instalacja nie produkuje energii. Typowy magazyn o pojemności 10 kWh może zwiększyć poziom autokonsumpcji z 30-40% do nawet 70-80%.
Przy wyborze magazynu warto zwrócić uwagę na jego pojemność użytkową (różną od nominalnej), sprawność cyklu ładowania-rozładowania oraz żywotność wyrażoną w liczbie cykli. Nowoczesne magazyny LFP oferują ponad 6000 cykli, co przy codziennym użytkowaniu przekłada się na 15-20 lat pracy.
Optymalizacja wielkości instalacji
W systemie net-billing przewymiarowanie instalacji nie jest już tak korzystne jak w net-meteringu. Nadmierne nadwyżki produkcji, które nie zostaną wykorzystane ani bezpośrednio, ani poprzez depozyt prosumencki, stanowią straconą inwestycję. Dlatego warto dokładnie przeanalizować profil zużycia energii przed doborem mocy instalacji.
Optymalna instalacja powinna produkować rocznie nieco więcej energii niż wynosi roczne zużycie, ale nie więcej niż 120-130% tego zużycia. Uwzględnienie planowanych zmian, takich jak zakup samochodu elektrycznego czy pompy ciepła, pozwoli na lepsze zwymiarowanie systemu.
Monitoring i analiza danych
Skuteczna optymalizacja wymaga dostępu do szczegółowych danych o produkcji i zużyciu energii. Nowoczesne falowniki i systemy monitoringu oferują aplikacje mobilne pokazujące w czasie rzeczywistym przepływy energii. Analiza tych danych pozwala zidentyfikować wzorce zużycia i znaleźć możliwości poprawy.
Warto regularnie sprawdzać bilans energetyczny – ile energii wyprodukowano, ile zużyto bezpośrednio, ile wprowadzono do sieci i ile pobrano. Porównanie tych wskaźników w kolejnych miesiącach pokazuje, czy wdrożone optymalizacje przynoszą efekty.
Dynamiczne taryfy i arbitraż cenowy
Niektórzy sprzedawcy energii oferują taryfy dynamiczne, gdzie cena energii zmienia się w zależności od pory dnia lub bieżących warunków rynkowych. W połączeniu z magazynem energii tworzy to możliwość arbitrażu cenowego – ładowania magazynu gdy energia jest tania i wykorzystywania jej gdy ceny rosną.
Choć ta strategia wymaga zaawansowanych systemów zarządzania energią, może przynieść dodatkowe oszczędności rzędu 10-15% w skali roku. W miarę rozwoju inteligentnych sieci i upowszechniania się taryf dynamicznych, znaczenie tej optymalizacji będzie rosło.
Rozliczenie z operatorem – na co zwrócić uwagę
Prosumenci w systemie net-billing otrzymują miesięczne lub dwumiesięczne rozliczenia, w zależności od operatora. Warto dokładnie analizować te dokumenty, sprawdzając poprawność odczytów licznika, naliczonych wartości depozytu i pobranych środków. Błędy zdarzają się, a ich szybkie wykrycie pozwala uniknąć komplikacji.
Szczególnie istotne jest monitorowanie terminu ważności środków na depozycie. Energia wprowadzona do sieci w danym miesiącu musi być wykorzystana w ciągu 12 miesięcy. W praktyce oznacza to, że nadwyżki z letnich miesięcy powinny być zużyte do odpowiedniego miesiąca następnego roku.
Podsumowanie
Net-billing fotowoltaika wymaga aktywnego podejścia do zarządzania energią, ale przy odpowiedniej strategii pozostaje opłacalną inwestycją. Kluczowe elementy sukcesu to maksymalizacja autokonsumpcji, odpowiednie zwymiarowanie instalacji, rozważenie magazynu energii oraz systematyczny monitoring i optymalizacja. Prosumenci, którzy wdrożą te zasady, mogą liczyć na zwrot inwestycji w ciągu 7-10 lat i znaczące oszczędności przez kolejne dekady eksploatacji.